محاسبات مدل پشتیبان تصمیم‌گیری گندم، آرد و نان دانشگاه تربیت مدرس (IWFBM) از شکل‌گیری یک گره پیچیده اقتصادی در افق سال ۱۴۰۶ پرده برداشت. ادامه دست‌فرمان سیاست‌گذاری فعلی در یارانه نان، هزینه‌ای سرسام‌آور بر دوش منابع عمومی کشور بار می‌کند که از توان بودجه فراتر است. شکاف عظیم یارانه نان در مقایسه با سایر یارانه‌ها […]

محاسبات مدل پشتیبان تصمیم‌گیری گندم، آرد و نان دانشگاه تربیت مدرس (IWFBM) از شکل‌گیری یک گره پیچیده اقتصادی در افق سال ۱۴۰۶ پرده برداشت. ادامه دست‌فرمان سیاست‌گذاری فعلی در یارانه نان، هزینه‌ای سرسام‌آور بر دوش منابع عمومی کشور بار می‌کند که از توان بودجه فراتر است.

شکاف عظیم یارانه نان در مقایسه با سایر یارانه‌ها

در شرایطی که مجموع یارانه‌های مصوب بودجه حدود ۰.۸۱ میلیارد دلار و یارانه‌های پنهان آب و انرژی به حدود ۷.۳ میلیارد دلار می‌رسد، ثبت بار مالی ۱۰۰۰ همتی برای گندم و نان، توازن مالیه عمومی را بر هم خواهد زد. این گزاره، سیاست‌گذار را با این پرسش بنیادین روبه‌رو می‌کند که هزینه واقعی فاصله میان قیمت تمام‌شده و قدرت خرید را چه کسی باید بپردازد؟

جهش قیمتی؛ پیامد انتقال هزینه به مصرف‌کننده

طبق پیش‌بینی این مدل دانشگاهی، چنانچه دولت برای کاهش کسری بودجه خود بار هزینه را به مصرف‌کننده منتقل کند، متوسط قیمت هر کیلوگرم نان از مرز ۷۲ هزار تومان خواهد گذشت. در این سناریو، نان بربری دولتی از محدوده ۱۵ هزار تومان به حدود ۳۵ هزار تومان صعود خواهد کرد.

پایداری مصرف ۱۱ میلیون تنی با اثر جانشینی

نکته حساس در اقتصاد سیاسی نان، عدم کاهش تقاضا در پی تورم است. به دلیل گرانی فزاینده گوشت، برنج و لبنیات، دهک‌های متوسط و کم‌درآمد برای تأمین کالری مورد نیاز خود نان را جایگزین سایر اقلام غذایی می‌کنند؛ از این رو برخلاف مدل‌های تک‌کالایی که کاهش مصرف را نشان می‌دهند، برآورد واقعی حاکی از ثبات تقاضای مصرفی در سطح ۱۱ میلیون تن است.

کارشناسان IWFBM تأکید می‌کنند تحقق هم‌زمان سه هدف «کاهش کسری بودجه دولت»، «ثبات دستوری قیمت نان» و «حفظ امنیت غذایی دهک‌های پایین» ناممکن است و هرگونه تغییر در نرخ خرید تضمینی گندم یا سهمیه آرد، بدون لحاظ اثرات رفتاری خانوار، بحران‌های رفاهی در پی خواهد داشت.